Hakkında
Haberler
Görüşler
Dökümanlar
Ana Sayfa


HABERLER

Dünya Ölçeğinde Avrupa İlaç Endüstrisi ve Türkiye’nin Gerileyen Yeri

Sağlık hizmetlerinin sunumunda önemli bir yeri olan ilaç harcamalarında başta ABD, Avrupa Birliği ve Japonya olmak üzere bir çok ülkede hızlı bir artış eğilimi görülmektedir. Uluslararası araştırma kuruluşu IMS (Information Medical Statistics), üretici fiyatlarıyla dünyada 2001 yılında yapılan toplam ilaç satışlarını 442 milyar Euro olarak hesaplamıştır. ABD ve Kanada’dan oluşan Kuzey Amerika pazarı en hızlı büyüyen pazardır ve toplam pazarın % 47’sini (209 milyar Euro) oluşturmuştur. Kuzey Amerika satışlarını Avrupa (%23,7) ve Japonya (%12) izlemektedir. İlaç satışlarındaki artış oranı 2001 yılında ABD’de % 17 Avrupa’da ise % 10 olmuştur. Kalp-damar sistemi, santral sinir sistemi, sindirim sistemi ve metabolizma ürünleri en büyük üç ilaç satış grubunu oluşturmuştur. Toplam satışların yaklaşık yarısı bu üç gruptaki ilaçlara aittir.1

Avrupa İlaç Endüstrileri ve Birlikleri Federasyonu (EFPIA)* üyesi 17 ülkenin 2000 yılındaki toplam ilaç harcaması 89, 7 milyar Euro’dur. Türkiye’nin üretici fiyatlarıyla 2000 yılındaki toplam ilaç harcaması ise 2,95 milyar Euro’dur. Türkiye’nin aynı yıl üretici fiyatlarıyla toplam ilaç harcaması EFPIA üyesi 17 Avrupa ülkesinin % 3,3’ü; 393 milyar Euro olan 2000 yılı üretici fiyatlarıyla toplam dünya ilaç tüketiminin ise binde 7,5’udur.2 Her ne kadar ilaç tüketimimiz dünya ilaç tüketiminin küçük bir bölümünü oluştursa da son on yılda yaklaşık 4 kat artış göstermesi, yani pazarımızda oldukça hızlı bir büyüme eğiliminin olması nedeniyle ulus ötesi ilaç tekellerinin dikkatini çekmektedir. Zira, Türkiye ilaç pazarının büyüme eğilimi 1960’lı ve 70’li yılların Amerikan ilaç pazarıyla benzerlik göstermekte, ulus ötesi şirketler için parlak bir gelecek vaat etmektedir.

Amerika Ar-Ge Yatırımları ve Yeni Geliştirilen İlaçlarda Avrupa’yı Geride Bırakıyor.

IMS sağlık verilerine göre 1997 yılı ve sonrasında yeni geliştirilen ilaç pazarında satışların % 62’si Amerikan pazarında gerçekleşirken Avrupa pazarı satışların %21’ini oluşturmuştur.

ABD ile karşılaştırıldığında Avrupa ilaç endüstrisinin rekabet gücü görece azalırken Araştırma-Geliştirme (Ar-Ge) ile ilgili faaliyetlerin yoğunluğu da Kuzey Amerika’ ya kaymaktadır.3 Son 10 yılda Avrupa’da Ar-Ge faaliyetleri tedrici olarak gerilemiş, yeni-öncü teknolojilerle ilgili araştırma birimleri Avrupa dışına özellikle de ABD’ye yönelmiştir.

*Avrupa İlaç Endüstrileri ve Birlikleri Federasyonu (EFPIA) Üyesi Ülkeler: Almanya, Avusturya, Belçika, Danimarka, Finlandiya, Fransa, Hollanda, İngiltere, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya, Norveç, Portekiz, Türkiye ve Yunanistan’dır.

Avrupa 1990’lara kadar ilaç Ar-Ge süreçlerinde ve yeni geliştirilen ilaçlarda dünya lideri idi. Ancak bu öncülüğü tedrici olarak geriledi ve ilk kez 1997’de ABD ilaç endüstrisi Avrupalı rakiplerini yakalayarak toplam Ar-Ge harcamalarında öne geçti. Ar-Ge yatırımları 1990 ile 2001 yılı arasında ABD’de 5 kat artarken Avrupa’da yalnızca 2.4 kat artış gösterdi.4

On yıl önce araştırmaya dayalı şirketler arasında en fazla harcama yapanlar Avrupa’daki ilaç şirketleriydi. Dünyada 1990 yılındaki toplam araştırmaya dayalı ilaç şirketi harcamalarının % 73’ü Avrupa şirketlerine aitti, 1999’da ise bu oran % 59’a geriledi. Bu transferin büyük kısmı ABD yönünde gelişti. Avrupa’da 1990 yılında 8 milyar Euro olan ilaç Ar-Ge harcaması 2001 yılında 18.8 milyar Euro’ya yükseldi. ABD, 1990 yılında ilaç Ar-Ge harcamalarında 5.3 milyar Euro ile Avrupa’nın gerisindeyken 2001 yılında bu harcamalarını 26,4 milyar Euro’ya yükseltti ve Avrupa’yı açık farkla geride bıraktı. Japonya’da ise ilaç Ar-Ge harcamaları 1990’da 2,8 milyar Euro iken 2000 yılında 2.6 kat artarak 7.5 milyar Euro’ya yükseldi.5 2000 yılında en fazla Ar-Ge harcaması yapan 40 şirketten 15’i Avrupa, 13’ü ABD, 12’si ise Japon kökenlidir.6 Türk ilaç endüstrisinin Ar-Ge harcamaları ise ne yazık ki yok denecek kadar azdır.

Yeni geliştirilen kimyasal ve biyolojik ürünlerin 1987-1991 döneminde 101’i Avrupa, 54’ü ABD, 65’i Japonya, 8’i diğer ülkelere aitken 1997-2001 döneminde 79’u Avrupa, 84’ü ABD, 29’u Japonya, 4’ü diğer ülkelere aittir. Dünya pazarlarına 2001 yılında sürülen 36 yeni kimyasal ve biyolojik ürünün 13’ü Avrupa, 16’sı ABD, 5’i Japonya, 2’si ise diğer ülkeler kaynaklıdır.7 Özetle yeni geliştirilen ve piyasaya sürülen kimyasal ürünlerde de ABD, Avrupa ve Japonya’yı son yıllarda geride bırakmıştır. Bu ülkeler dışında yer alan diğer ülkeler ise açık farkla geride kalmaktadır.

Avrupa Birliği Ülkeleri İlaç Ticaret Dengesini Lehlerinde Artırırken Türkiye Geriliyor

Avrupa İlaç Endüstrileri ve Birlikleri Federasyonu (EFPIA) üyesi ülkelerde 1990-2000 yılları arasındaki on yılda ilaç ihracatı yaklaşık 4 kat artarak 23 milyar Euro’dan 89 milyar Euro’ya çıkmıştır. Bu ihracat seviyesi 2000 yılındaki toplam üretimin yaklaşık % 70’idir. İhracat/Üretim oranının böylesine yüksek olması Avrupa ilaç endüstrisinin uluslararası pazarlardaki rekabetçi gücünün devam ettiğinin bir göstergesidir.

AB ülkeleri ihracatındaki bu artış eğilimi Avrupa dışındaki ülkelerle ticarette de gözlenmiştir. Bu ülkelere ihracat, toplam ihracatın % 40’ıdır ve 1990 yılında 9,4 milyar Euro iken 2000 yılında yaklaşık 4 kat artışla 35,6 milyar Euro’ya yükselmiştir. AB ülkelerinin ana ticari partneri 2000 yılında 10.3 milyar Euro ihracat seviyesi ile (AB dışı ihracatın yaklaşık % 30’u) ABD’dir.

2000 yılında EFPIA üyesi ülkelerin toplam ithalatı 63,7 milyar Euro’dur. Bu ithalatın % 22’si EFPIA dışı ülkelerdendir.

İlaç Ticaret Dengesi

Avrupa net bir ilaç ürünleri ihracatçısıdır. Avrupa ülkelerinin ilaç ticaret fazlası 1990 yılında 7 milyar Euro iken, 2000 yılında yaklaşık 3,5 kat artarak 25,2 milyar Euro’ya ulaşmıştır.

Birçok Avrupa ülkesinde ilaç endüstrisi, endüstriyel sektörde en fazla ihracat yapan ilk beş ihracatçı sektör arasına girmiştir. Avrupa’da ilaç endüstrisi AB ticaret dengesine diğer yüksek teknolojili sektörlerden daha fazla katkıda bulunmaktadır. İlaç sektörü 2000 yılında ticari dengeyi düzelten yüksek teknolojili birkaç sektörden biri olmuştur.8

Türkiye’nin Bozulan Dengesi

Türkiye’nin 2000 yılında ilaç ihracatı yalnızca 151 milyon Euro’dur. Bu ihracat düzeyi EFPIA üyesi 17 ülkenin toplam ihracatının binde 1.6’sı, İsviçre ve Almanya’nın ihracatının %1’i, İngiltere’nin %1.25’idir. Türkiye’nin aynı yıl ilaç ihracatı Yunanistan’ın 256 milyon Euro olan ilaç ihracatının % 59’u oranındadır.

Türkiye’nin 2000 yılında ilaç ithalatı 1,629 milyar Euro’dur. Bu ithalat düzeyi EFPIA üyesi 17 ülkenin toplam ithalatının binde 25’i, İsviçre’nin ithalatının % 24’ü, İngiltere’nin % 20’si, Almanya’nın % 16’sıdır. Türkiye’nin aynı yıl ilaç ithalatı Yunanistan’ın 1,2 milyar Euro olan ilaç ithalatının 1,4 katıdır.

Türkiye’de 2000 yılında ilaç ticaret dengesi 1,478 milyar Euro açık vermiştir. Aynı yıl ilaç ihracatının, ithalatı karşılama oranı yalnızca % 9’dur. Oysa ki 1990 yılında ilaç ihracatımız 90 milyon $, ithalatımız 470 milyon $, ilaç ticaret dengesi açığımız 380 milyon $, ihracatın ithalatı karşılama oranı ise % 19,1’dir. 9

Türkiye’nin İlaç Ticaret Dengesi Avrupa Birliği İle Ticarette Daha Fazla Bozuluyor.

EFPIA üyesi 17 Avrupa ülkesinin 2000 yılında EFPIA dışı ülkelere toplam ihracatı 36 milyar Euro, toplam ithalatı ise 14 milyar Euro’dur. Bu Avrupa ülkelerinin EFPIA dışı ülkelerle ilaç ticaret dengesi de 22 milyar Euro fazlalık vermektedir. İsviçre, Almanya, İngiltere ve Fransa’nın EFPIA dışı ülkelerle olan ilaç ticaret dengesinde 15 milyar Euro fazlalık vardır ve bu dört ülke EFPIA üyesi 17 ülkenin EFPIA dışı ülkelerle ilaç ticaret dengesinde verdiği fazlalığın yaklaşık % 70’ini sağlamaktadır.

Türkiye’nin 2000 yılında EFPIA dışındaki ülkelere ilaç ihracatı 92 milyon Euro’dur ve bu ihracat düzeyi aynı yıl 151 milyon Euro olan toplam ilaç ihracatının % 61’idir. Türkiye’nin 2000 yılında EFPIA dışındaki ülkelerden ilaç ithalatı ise 536 milyon Euro’dur ve EFPIA dışı ülkelerle ilaç ticaret dengesi 444 milyon Euro açık vermiştir.10 Ülkemizin EFPIA dışı ülkelerle olan ilaç ticaretinde ihracatın ithalatı karşılama oranı % 17'’ir.

Türkiye’nin 2000 yılında EFPIA üyesi Avrupa ülkeleriyle olan ilaç ticareti ise şöyledir. Toplam ilaç ihracatı 59 milyon Euro, ilaç ithalatı 1.1 milyar Euro, ilaç ticaret açığı yaklaşık 1 milyar Euro ve ihracatın ithalatı karşılama oranı yalnızca % 5’dir.

Türkiye’nin en fazla ilaç ihraç ettiği ülkeler Rusya, Irak, Azerbaycan ve Nijerya’dır. Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması’nın eklerinden biri olan, hizmet sektörünün liberasyonuna ilişkin Hizmet Ticareti Genel Anlaşması (GATS) çerçevesindeki TRIPS Anlaşması ve AB ile Gümrük Birliği çerçevesinde malların serbest dolaşımının teşviki yönündeki gelişmelerle ihracata getirilen sınırlamaların gevşemesi, ithal ilaçlar için fiyatların güncel olarak belirlenmesinin yanı sıra Türkiye’de pazarlama şirketi kuran ulus ötesi şirket sayısının artmasıyla mamul ilaç ithalatında artış olmuş, ithal ilaçların payı 1990’da toplam pazarın % 6’sı iken11 2001 yılında 698 milyon$’a çıkarak toplam pazarın % 28’i olmuştur. 12 Türkiye’de 1988 yılında 293 milyon $ olan hammadde ve mamul ilaç ithalatı 2001 yılında 5 kat aratarak 1,5 milyar $ olmuş, toplam ithalatımız üretici fiyatlarıyla toplam ilaç tüketimimizin % 61’ine ulaşmıştır. İlaç endüstrimizde AB Gümrük Birliği sürecinde hammadde üretimindeki gerileme de çarpıcıdır. Hammadde üretimimiz 1995 yılında 12.600 ton iken 2001 yılında % 65 oranında gerileyerek 4.382 tona düşmüştür. Türk ilaç endüstrisinin istihdam profili de artan dışa bağımlılığı teyit etmektedir. İlaç endüstrimizde 2000 yılında istihdam edilen 19.307 kişinin 8805’i (%46) pazarlama, 4444’ü (% 23) yönetim bölümünde çalışırken yalnızca 6058 (%31) çalışan üretim ve hammadde bölümlerinde çalışmaktadır.13 Endüstrinin geleceğini belirleme potansiyeli çok yüksek olan Ar-Ge alanında çalışanların sayısı ise yok denecek kadar azdır. Oysa ki EFPIA üyesi Avrupa ülkelerinde 2000 yılında ilaç endüstrisinde çalışan 560.600 kişinin 88. 200’ü (%15,7) Ar-Ge bölümlerinde istihdam edilmiştir.14 Bu veriler yakın gelecekte ulusal ilaç pazarımızın tümüyle ulus ötesi şirketlerin hakimiyeti altına gireceğinin göstergesidir.

Küresel Kıskaç ve Çıkış Yolu

GATS gibi küresel kıskaçlarla ulusal ekonomimizin daha da bağımlı duruma getirilmesi, sağlık alanında ilaç sanayimizin patent, know-how ve diğer entellektüel marka haklarıyla yok edilmesi sürecinde bağımsız ulusal politikaların yaşama geçirilmesi gerekmektedir. Çözüm için uzun soluklu ulusal ilaç politika ve stratejilerinin oluşturulması zorunludur. Bu politika ve stratejiler ulusal çıkarlarımızı gözetmeli, ilaç üretimimizi teşvik etmeli, teknolojik yatırımları ve araştırma geliştirme etkinliklerini desteklemeli yanı sıra etkili bir fiyat denetim mekanizmasının oluşturulmasını sağlamalı, ulusal ilaç pazarımızı yabancı tekellerin güdümünden kurtarmalıdır. İlaç için ayırdığımız kaynakların toplum sağlımızın geliştirilmesinde akılcı bir biçimde yönlendirilebilmesi için etkin ve verimli kullanımı temel hedef olmalıdır.

Kaynaklar

1) IMS Health, Mart 2002

2) EFPİA (European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations- Avrupa İlaç Üreticileri Birlikleri Federasyonu , The Pharmaceutical Industry in Figures, Key Data 2001 Update. http://efpia.org

3) A.Gambardella, L. Orsenigo, F. Pammolli, “Farmasötiklerde Global Rekabet - Bir Avrupa Perspektifi” Avrupa Komisyonu Raporu, Kasım 2000.

4) EFPİA (European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations- Avrupa İlaç Üreticileri Birlikleri Federasyonu) 2002 Raporu, http://www.efpia.org

5) EFPIA üye birlikleri, PHRMA, JPMA

6) İngiltere Ticaret ve Endüstri Departmanı /UK Department of Trade and Industry /R&D Scoreboard, 2001-EFPIA calculations

7) SCRIP-EFPIA hesaplamaları /ana şirketin ait olduğu ülkeye göre; EFPİA (European Federation of Pharmaceutical Industries and Associations- Avrupa İlaç Üreticileri Birlikleri Federasyonu) 2002 Raporu, http://www.efpia.org

8) EFPİA 2002 Raporu, http://www.efpia.org

9) İlaç Endüstrisi İşverenleri Sendikası, Türkiye’de İlaç 1990

10) EFPİA 2002 Raporu, http://www.efpia.org

11) Prof.Dr. İlker Kanzık, Türk İlaç Sanayiinin AB Çerçevesinde SWOT Analizi, İEİS Aylık Rapor Dergisi, Nisan 2001

12) Türkiye’de İlaç 2002 İlaç Endüstrisi İşverenleri Sendikası Yayını

13) İlaç Endüstrisi İşverenleri Sendikası 1988, 1995, 2000 Yılı İstatistikleri ve Türkiye’de İlaç 2002, İlaç Endüstrisi İşverenleri Sendikası Yayını

14) EFPİA 2002 Raporu, http://www.efpia.org