Hakkında
Haberler
Görüşler
Dökümanlar
Ana Sayfa


HABERLER

Sosyal Güvenlik Kurumlarının Sağlık (İlaç) Harcamaları Neden Artıyor?

Sosyal Güvenlik Kurumlarının (SGK) sağlık harcamaları hızlı bir artış göstermektedir. Bu artış içinde ilaç ve tıbbi sarf malzemesi harcamaları başat bir rol oynamaktadır. Bu kurumların 1996 yılında 147 trilyon TL  (1.8 milyar $) olan toplam sağlık harcaması 2002 yılında 7.7 katrilyon TL’ye (5.1 milyar $’a) çıkmıştır. Yani ABD doları bazında 3 kat artmıştır.[1] Sosyal güvenlik Kurumlarının 1996 yılındaki toplam sağlık harcamasının % 64’ü SSK’ya aitken (aynı yıl SSK’nın kapsadığı nüfus toplam nüfusun % 45’i) % 36’sı Emekli Sandığı ve Bağ-Kura aittir.. (aynı yıl Emekli Sandığı ve Bağ-Kur sağlık kapsamındaki nüfus ise toplam nüfusun % 10’u).

2002 yılına geldiğimizde SSK’nın Sosyal Güvenlik Kurumları (SGK) içindeki sağlık harcaması % 64’ten % 48’e düşerken (aynı yıl SSK’nın kapsadığı nüfus toplam nüfusun % 46’sı) Emekli Sandığı ve Bağ-Kur sağlık harcaması % 36’dan % 52’ye çıkmıştır. (aynı yıl Emekli Sandığı ve Bağ-Kur sağlık kapsamındaki nüfus ise toplam nüfusun % 16’sı).[2]

İlaç Harcamalarımızdaki Artışta Emekli Sandığı  Dikkat Çekiyor.

Emekli Sandığının 2002 yılı toplam sağlık harcaması 1.8 katrilyon lira (1.1 milyar $), toplam ilaç harcaması 1.1 katrilyon (0.7 milyar $) dır. Aynı yıl kurumun toplam ilaç harcaması toplam sağlık harcamasının % 60’ıdır.  Emekli Sandığının 2003 yılı toplam sağlık harcaması 2.5 katrilyon lira (1.8 milyar $) toplam ilaç harcaması da 1.5 katrilyon liradır (1.1 milyar $). 

Emekli Sandığının 2003 yılında kapsadığı nüfus (emekliler ve bakmakla yükümlü oldukları yakınları) 2.5 milyondur. Türkiye’de üretici fiyatlarıyla (fabrika çıkış fiyatı) 2003 yılında 3 milyar $ ilaç tüketilmiştir.[3] Ülke nüfusunun  % 3.5’unu kapsayan Emekli Sandığı  2003 yılında Türkiye’deki toplam ilaç harcamalarının üretici fiyatlarıyla % 35’ini tüketici fiyatlarıyla da % 25’ini  yapmıştır.[4]

Kurumun hastane harcamaları içinde yapılan ilaç harcamaları görülemediğinden gerçekte ilaç harcamaları gerek cari olarak ve dolar bazında  gerekse ilaç harcamalarının  toplam sağlık harcamalarına oranı itibarıyla daha da yüksektir.

Bu nedenle hem Emekli Sandığının hem de diğer sosyal güvenlik kurumlarının ilaç harcamalarının mercek altına alınarak daha ayrıntılı biçimde irdelenmesi gerekmektedir. Türkiye ilaç pazarında 2003 yılında 10 bin çeşit mamul ilaç (yerli ilaç ve ithal ilaç olarak farklı sunuş biçimleriyle orijinal ilaç ve muadilleri) pazarlanmaktadır. Türkiye’de faaliyet gösteren 134 ilaç firması 3316 ilacı 6549 farklı sunuş biçimiyle pazarlamaktadır. [5] 

Emekli Sandığı’nın 2003 yılında ciro sıralamasına göre en çok ödeme yaptığı ilk 10 ilaç, bu ilaçların hangi firmalar ait olduğu, Kurum hastalarında tüketilen kutu rakamları [6] ve bir yılda bu ilaçlara yapılan ödeme toplamı şöyledir.

 

İlacın Adı

Pazarlayan Şirket

Tüketilen Kutu Sayısı (Bin Kutu)

Toplam Ödeme Miktarı

(Trilyon TL)

Fosamax

MerckSharp&Dohme

   391

  26.4

Plavix

Sanofi-Bristol

   246

  24.1

Cipram

Lundbeck

   304

  21.0

Tebokan Special

Abdi İbrahim

   510

  19.2

Miacalcic 200 IU

Novartis

   196

  17.3

Lustral

Pfizer

   334

  13.3

Celebrex

Pfizer

   233

  12.8

İnhibace Plus

Roche

   304

  12.6

Aricept

Pfizer

   142

  11.9

Zyprexa

Lilly

     55

    6.6

Toplam

9 Yabancı + 1 Yerli Firma

2.715

165.2

 

Emekli Sandığı hastalarının 2003 yılında  tükettiği ilk 10 ilaç için kurumun toplam harcaması yaklaşık olarak 165 trilyon liradır. Aynı yıl Kurumun toplam ilaç harcaması ise 1.5 katrilyon liradır. Özetle tablodaki ciro sırasındaki ilk 10 ilaç kurumun toplam ilaç harcamalarının % 11’idir. Oysa ki aynı yıl pazarda 10 bin çeşit mamul ilaç vardır. Pazardaki ürün çeşitlerinin binde birini oluşturan bu ilaçlar Kurumun toplam ilaç harcamalarının binde yüz onuna karşılık gelmektedir. Dikkat çekici olan husus ilk 10 ilacın 9’unun yabancı firmalarca,  yalnızca birinin yerli bir ilaç firmasınca üretilmesi ve pazarlanmasıdır. İlk 10 ilacın 7’si ithal, 3’ü yerli ilaç kapsamındadır. Bu veriler yabancı ilaç firmalarının ve ithal ürünlerin ulusal pazarımıza hakim olduklarının somut göstergesidir.

 

2003 Yılında Dünya İlaç Tüketimi

 

IMS, 2003 yılında dünya toplam ilaç tüketimini kesin olmayan verilere göre bir önceki yıla göre % 9 oranında artarak 492 milyar $ olduğunu açıklamıştır. IMS, reçeteli ve raf üstü (over the counter /OTC) ilaç kategorilerinde 80’den fazla ülkeden elde ettiği verilerden yola çıkarak kesinleştirdiği hesaba göre  dünya toplam ilaç satışını 466 milyar $ olarak belirlemiştir. Kuzey Amerika, Avrupa Birliği üyesi 15  ülke ve Japonya 2003 yılında dünyada tüketilen ilacın ciro bazında % 88’ini tüketmiştir. Kuzey Amerika (ABD ve Kanada) aynı yıl 229.5 milyar $ ilaç tüketmiştir. Bu tüketim düzeyi dünya ilaç pazarının yarıya yakınıdır. (%49). AB ülkeleri dünya ilaç tüketiminin ciro bazında  % 25’ini, Japonya ise % 11’ini gerçekleştirmiştir.[7]

 

Dünyada 2003 Yılında Bölgelere Göre İlaç Satışları

Bölgeler

2003 Satışları (Milyar $)

Dünya Pazarındaki Pay (%)

2002'ye Göre Artış (%)

Kuzey Amerika

229.5

49

+11

Avrupa Birliği

115.4

25

+8

AB Dışındaki Avrupa

14.3

3

+14

Japonya

52.4

11

+3

Asya-Afrika ve Avustralya

37.3

8

+12

Latin Amerika

17.4

4

+6

TOPLAM

466.3

100

+9

 

Dünyada 2003 Yılında Önde Gelen (İlk 10) Tedavi Gruplarına Göre İlaç Satışları

Sıralama

Tedavi Grupları

2002 Satışları (Milyar $)

Dünya Toplam İlaç Satışına Oranı (%)

Yıllık Artış Oranı (%)

1

Kolesterol-Trigliserid Düşürücüler

 

26.1

6

+14

2

Antiülser İlaçlar

24.3

5

+9

3

Antidepresanlar

19.5

4

+10

4

Non Steroid Antiromatizmaller

12.4

3

+6

5

Antipsikotikler

12.2

3

+20

6

Kalsiyum Antagonistleri

10.8

2

+2

7

Eritropoietinler (Anemi)

10.1

2

+16

8

Antiepileptikler

9.4

2

+22

9

Oral Antidabetikler

9.0

2

+10

10

Sefalosparinler ve Kombinasyonları (Antibiyotik)

8.3

2

+3

 

TOPLAM

142

31

+11

  

2003 yılında dünyada en çok tüketilen ilk 10 tedavi gurubundaki ilaçlar toplam tüketimin % 30’unu oluşturdu. Kolesterol-Trigliserid düşürücüler 26 milyar $’lık satışla 1. sırada yer aldı. Dünya ilaç pazarında 14 yıldır ilk kez kolesterol-lipid düşürücü gurubu ilaçlar  anti-ülser ilaç gurubunu geçerek birinci sıraya geçti. Kolesterol-Trigliserid ilaç gurubunda Bush’un finansör firmalarından biri olan ABD firması Pfizer’ın Lipitor (atorvastatin) adlı ilacı 10.3 milyar $’lık satışla (kolesterol düşürücü ilaç pazarının % 39’u) Schering-Plough and Merck firmasının yeni kolesterol emilim inhibitörü (engelleyicisi) Zetia (ezetimibe) satışlarındaki dikkat çekici artışın da katkısıyla bu gurubu dünyada  en çok satan ilaç kategorisine soktu. Antiülser ilaçların en çok satan ilaç gurubundan ikinci sıraya düşmesinin temel nedeni dünyada en çok satan İngiliz-İsveç firması Astra Zeneca’nın ilacı Prosilec/Losec'in (Omeprazol) patent korumasının 2003 yılında kalkmasıyla ortaya çıkan  jenerik rekabet avantajını kullanan diğer firmaların ucuz ürünleri piyasaya sürmesiydi. Antidepresan ve mood stabilizatörü ilaçlar % 10’luk satış artışı ile 19.5 milyar $ ciroyla 3. sıraya yerleşti. Non steroid antiromatizmal ilaçlar % 6’lık satış artışı ile 4. sıradaki yerini korurken şizofrenide ve son zamanlarda bipolar affektif bozuklukta (PMD) daha sık kullanılan antipsikotik ilaçlar hipertansiyon tedavisinde kullanılan kalsiyum kanal blokerlerinin 5. sıradaki yerine geçti. 

 

Dünyada Önde Gelen İlaçlar

2003 yılında dünyada en çok satış yapan 10 ilacın toplam satışı 48.3 milyar $ oldu, bu satış düzeyi 2002 yılında en çok satış yapan 10 ilaca göre % 14 fazlaydı. 2003 yılında da 2002 yılında olduğu gibi en çok satış yapan ilaç Lipitor'du. Lipitorun (Pfizer-ABD firması) 2002 yılında toplam satış tutarı 8.6 milyar $'iken 2003'de bu ilacın satışlarında aşikar bir yükseliş oldu ve 10.3 milyar $'a çıktı. 2002 yılında 5.2 milyar $ ciro ile dünyada en çok satan 3. ilaç olan Astra-Zeneca firmasının Losec/Prilosec adlı ülser ilacı, patent korumasının 2003 yılında kalkması nedeniyle en çok satan ilk 10 ilaç arasına giremedi. 

Dünyada 2003 Yılında Önde Gelen (İlk 10) İlaç Satışı

Sıralama

İlaç

2002 Satışları (Milyar $)

Artış Oranı (%)

1

Lipitor (Pfizer)

10.3

+14

2

Zocor (Merck Sharp & Dohme)

6.1

-4

3

Zyprexa (Lilly)

4.8

+13

4

Norvasc (Pfizer)

4.5

+7

5

Erypo (Johnson & Johnson)

4.0

+13

6

Ogastro / Prevacid (Abbott)

4.0

0

7

Nexium (Astra-Zeneca)

3.8

+62

8

Plavix (Sanofi-Bristol)

3.7

+40

9

Seredite-Advair (Glaxo Smith Cline)

3.7

+40

10

Zoloft (Pfizer)

3.4

+11

 

İlk 10 İlaç Toplamı

48.3

+14

Yorum:

İlaç tüketimi dünyada ve ülkemizde hızla artmaktadır. ABD, Avrupa ve Japonya toplam tüketimin neredeyse % 90’ını gerçekleştirmektedir. Dünya nüfusunun yaklaşık olarak % 5’ ini oluşturan Kuzey Amerika’nın dünyadaki toplam satışların % 50’sini gerçekleştirmesi dikkat çekicidir. “Küreselleşme” gerçeğine ışık tutan somut bir örnektir ilaç pazarı.

Bu genel değerlendirme sonrasında ilaç konusunda ayrıntılara inilmesi, ulusal ve küresel düzlemde parçaların bütünü tamamlayıp tamamlamadığının sınanması gerekmektedir.

Örneğin Emekli Sandığının 2003 yılı ilaç tüketim verileri ile dünya ilaç tüketim verileri  arasında bir ilişki var mıdır?  Emekli Sandığı kapsamındaki nüfusun  tükettiği ilk 10 ilaçtan ikisi ( anti-agregan / kanı sulandırıcı Plavix/Pfizer Emekli Sandığında 1. sırada, dünyada 8. sırada ve şizofreni ilacı Zyprexa Emekli Sandığında 3. sırada dünyada 6. sıradadır).

Emekli Sandığında ciro bazında ve kutu bazında ilk 10 ilacın yanı sıra  ilk 20, ilk 50 ve ilk 100 ilaç da kapsamlı biçimde irdelenmelidir.  Aynı biçimde SSK ve Bağ-Kur kapsamındaki nüfusun da en çok tükettiği ilk 10-20-50 ve 100 ilaç kapsamlı biçimde değerlendirilmeli, sosyo-demografik özellikler de göz önüne alınarak sosyal güvenlik kurumlarının ilaç tüketimleri tedavi guruplarına, firma dağılımlarına, yerli ve ithal ilaç olma özelliklerine, konulan tanı ile uyumlu olup olmadıklarına maliyet-yarar dengesine/farmakoekonomik gereklere ve diğer parametrelere göre  karşılaştırılmalıdır.

Dünya ilaç pazarındaki değişimler ve Türkiye’nin pazar içindeki yeri başta Sağlık Bakanlığı olmak üzere DPT, üniversiteler, sosyal güvenlik kurumları, Türk Tabipleri Birliği, Türk Eczacılar Birliği gibi meslek kuruluşları ve diğer ilgili kurum/kuruluşlarca yakından izlenmeli, yorumlanmalı ve bu konuda kapsamlı raporlar hazırlanmalıdır.

Ulusal ilaç politika ve stratejilerimizin geliştirilmesinde bütünün ve bütün içindeki yerimizin karşılaştırmalı değerlendirmesinin yapılması zorunludur.

 

Dr. Ali Rıza Üçer

Tıp Kurumu Genel Sekreteri /Ankara

439 55 72

532 797 51 75

 

 

 

 



[1] SSK Faaliyet Raporları ve İstatistik Yıllıkları 1996-2002, Emekli Sandığı Bilgi İşlem Dairesi Verileri 2004, Bağ-Kur Bilgi İşlem Dairesi Verileri 2003, T.C. Merkez Bankası Ortala Döviz Kurları

[2] Bağ-Kur Bilgi İşlem Dairesi verilerine göre 2002 yılında Bağ-Kur kapsamındaki nüfus 15.5 milyondur, Ancak sağlık karnesi verilen  Bağ-Kur sigortalı sayısı 9.5 milyondur.

[3] İlaç Endüstrisi İşverenleri Sendikası (İEİS) 2003 Yılı İstatistikleri

[4] İlaç Endüstrisi İşverenleri Sendikası 2003 Yılı Verileri ve Emekli Sandığı Bilgi İşlem Dairesi Verileri 2004

[5] Türkiye’de İlaç 2003, İlaç Endüstrisi İşverenleri Sendikası (İEİS) Yayını.

[6] Farmamedya Web Sitesi, “T.C. Emekli Sandığında Ciro Rekortmeni İlk 10 İlaç”, 16 Mayıs 2004 Pazar,

http://www.farmamedya.com/index.php?module=haberler&num=349

[7] IMS World Review 2004, http://www.ims-global.com//insight/news_story/0403/news_story_040316.htm